De securitymedewerker zuchtte tijdens het overleg. Hij had eigenlijk geen tijd voor dit gesprek. Er lang nog zoveel op zijn bord. Dat brandje hier, een chatbericht daar, vijf mailtjes die tegelijk binnenkomen, een incidentmelding. Zijn schouders stonden gespannen, zijn hoofd zat vol. Hij bleef maar rennen. Overal zag hij risico’s die niet opgepakt werden, maar hij wel wilde oplossen. Zelf had hij niet eens door dat hij op omvallen stond.
Ik zei: “We gaan naar buiten. Wandelen.”
Dat verbaasde hem, maar hij ging mee. Tijdens het lopen gebeurde er iets. Zijn houding veranderde. De spanning zakte. We spraken over alles wat hij deed en ook sprak ik hem toe hoe waardevol zijn inzet is voor de organisatie. Tegelijkertijd benoemde ik mijn zorg. Er kwam te veel op hem af. Toen stelde ik een simpele vraag: zeg jij wel eens ‘nee’?
Hij schrok zichtbaar en begon meteen over risico’s en dat niemand anders die oppakte. Mijn wedervraag was even simpel als ongemakkelijk: waren dat zijn risico’s of signaleerde hij ze? Het gesprek kantelde. Veel van wat hij droeg, bleek te blijven liggen om dat Agile teams, beheerteams en manager het in zijn ogen niet oppakten.
Het structurele probleem
Binnen IT, security en privacy is het verantwoordelijkheidsgevoel groot. Systemen moeten draaien en er is een wedloop om de kritische business te bedienen. Data moet beschikbaar blijven. Veel organisaties realiseren zich niet dat hun hele dienstverlening leunt op data en ze in die zin altijd in de kern een IT-bedrijf zijn. Wie in IT-rollen, ziet niet alleen wat goed gaat, maar juist wat er fout gaat, blijft liggen of nooit wordt afgemaakt. Denk aan:
- Kwetsbaarheden met een middelmatige score die maanden open staan
- Quick fixes die allang een definitieve oplossing hadden moeten hebben
- Dat systeem dat eigenlijk al vervangen had moeten worden
Wat er dan vaak gebeurt, is voorspelbaar. De professional neemt verantwoordelijkheid. Gaat rennen om het alsnog opgelost te krijgen, want het krijgt niet de juiste prioriteit in diens ogen. Maar vergeet vervolgens dit af te stemmen met de eigenaar van het risico en om te kijken of het überhaupt past in de eigen planning.
Op korte termijn voelt dat als bevlogenheid en betrokkenheid. Op lange termijn kost het structureel energie, want je vecht er vaak alleen voor. De prioriteit wordt door niemand anders echt gezien en gevoeld. En dat terwijl jij vaak nog extra werkt om je taken af te krijgen.
Het begint te wreken en start met even bijkomen in het weekend. Daarna toch een dagje extra verlof. Uiteindelijk merk je dat vakantie niet werkt. Die eerste dag na je verlof zakt je energie gelijk weer in. Dan volgt een nieuwe baan of uitval. In beide gevallen blijft de kern van het probleem onbesproken.
Jij bent hier een onderdeel van
Dit schuurt, maar het is nodig om het te zeggen. Dit probleem ontstaat niet alleen door die product owner, niet door de manager of door die Agole of beheer teams. Jij draagt hier zelf aan bij.
Je bent loyaal. Je ziet wat er misgaat en voelt de ethische verantwoordelijkheid om de organisatie te verbeteren. Soms zelfs te beschermen tegen zichzelf. Dat is begrijpelijk. En tegelijkertijd is het precies wat je uitput.
Wat als je het anders aanpakt? Met drie letters als hefboom:
NEE.
Je ziet de risico’s nog steeds. Je benoemt ze ook. Maar je neemt ze niet meer als jouw verantwoordelijkheid. Vanuit dat ‘nee’ ontstaat ruimte om effectiever te werken.
Van rennen naar adviseren
Een professioneel ‘nee’ betekent niet wegkijken. Het betekent:
- Risico’s helder identificeren en waar mogelijk kwantificeren
- Ze terugleggen bij de juiste eigenaar, meestal de manager of product owner (gedelegeerd)
- Vastleggen wat er met het risico gebeurt
- Escaleren wanneer het buiten beleid valt of disproportioneel groot wordt
Je verschuift van uitvoerder naar je werkelijke rol: adviseer. Dat geeft jou rust. Niet omdat het probleem weg is, maar omdat jij het juiste pad bewandeld. Je werkt binnen je verantwoordelijkheid, niet er buiten. Het risico daarentegen ligt nu wel bij je juiste verantwoordelijke.
Op dat moment dat dit helder is, wordt ‘nee’ zeggen makkelijker. Niet uit onwil, maar omdat je begrijpt hoe het spel gespeeld wordt. Jouw rol hierin is helder en zuiver.
Praktische houvast
- Sta stil bij de vraag: is dit mijn verantwoordelijkheid of heb ik enkel iets gesignaleerd?
- Benoem feiten, geen emoties
- Zorg dat eigenaarschap expliciet wordt vastgelegd
- Blijf binnen beleidskaders, maar wees consequent
- Bewaak je eigen energie. Die bepaalt je eigen impact
Door ‘nee’ te zeggen bescherm je niet alleen jezelf. Je dwingt daarmee de organisatie om eigenaarschap en verantwoordelijkheid te nemen. Dat is geen zwakte, maar jouw professioneel leiderschap.
In de Lionesque inspiratiemail deel ik aanvullende handvastten om dit in de praktijk toe te passen, inclusief hoe je dit gesprek voert zonder in weerstand te schieten.
